POMPONII MELAE
DE SITU ORBIS
LIBER III.
CAP. VI. - Hispaniae Exterioris et Septemtrionalis Oceani Insulae.
His oris, quas angulo Baeticae adhuc usque perstrinximus, multae ignobiles insulae, et sine nominibus etiam, adjacent: sed earum, quas praeterire non libeat, Gades fretum attingit; eaque angusto spatio, et veluti flumine, a continenti abscissa, quâ terris proprior est, paene rectam ripam agit; quâ Oceanum spectat, duobus promontoriis evecta in altum, medium litus abducit, et fert in altero cornu ejusdem nominis urbem opulentam, in altero templum Aegyptii Herculis, conditoribus, religione, vetustate, opibus illustre. Tyrii constituêre: cur sanctum sit, ossa ejus ibi sita efficiunt: annorum [quîs manet numerus,] ab Iliacâ tempestate principia sunt: opes tempus aluit. In Lusitaniâ Erythia est, quam Geryone habitatam accepimus, aliaeque sine certis nominibus: adeo agri fertiles, ut, cum semel sata frumenta sint, subinde recidivis seminibus segetem novantibus, septem minimum, interdum plures etiam, messes ferant. In Celticis aliquot sunt, quas, quia plumbo abundant, uno omnes nomine Cassiteridas appellant. Sena in Britannico mari, Osismicis adversa litoribus, Gallici numinis oraculo insignis est; cujus antistites, perpetuâ virginitate sanctae, numero novem esse traduntur: Gallicenas vocant, putantque ingeniis singularibus praeditas; maria ac ventos concitare carminibus; seque in quae velint animalia vertere: sanare quae apud alios insanabilia sunt; scire ventura et praedicere; sed non nisi deditas navigantibus, et in id tantum, ut se consulerunt, profectis. Britannia qualis sit, qualesque progeneret, mox certiora et magis explorata dicentur. Quippe tamdiu clausam aperit ecce principum maximus; nec indomitarum modo ante se, verum ignotarum quoque, gentium victor, propriarum rerum fidem, ut bello affectavit, ita triumpho declaraturus portat. Caeterum, ut adhuc habuimus, inter Septemtrionem Occidentemque projecta, grandi angulo Rheni ostia prospicit: dein obliqua retro latera abstrahit, altero Galliam, altero Germaniam spectans: tum rursus perpetuo margine directi litoris ab tergo obducta, iterum se in diversos angulos cuneat triquetra, et Siciliae maxime similis; plana, ingens, fecunda, verum his, quae pecora quam homines benignius alant. Fert nemora, saltusque, ac praegrandia flumina, alternis motibus, modo in pelagus, modo retro fluentia, et quaedam gemmas margaritasque generantia. Fert populos regesque populorum: sed sunt inculti omnes; atque, ut longius a continenti absunt, ita aliarum opum ignari magis, tantum pecore ac finibus dites; incertum, ob decorem, an quid aliud, [vitro] corpora infecti. Causas tamen bellorum et bella contrahunt, ac se frequenter invicem infestant, maxime imperitandi cupidine, studioque ea prolatandi, quae possident. Dimicant, non equitatu modo aut pedite, verum et bigis et curribus, [Gallice armati:] covinos vocant, quorum falcatis axibus utuntur. Super Britanniam Iverna est, paene par spatio, sed utrimque aequali tractu litorum oblonga: coeli ad maturanda semina iniqui, verum adeo luxuriosa herbis, non laetis modo, sed etiam dulcibus, ut se exiguâ parte diei pecora impleant, et, nisi pabulo prohibeantur, diutius pasta dissiliant. Cultores ejus inconditi sunt, et omnium virtutum ignari, pietatis admodum expertes. Triginta sunt Orcades, angustis inter se ductae spatiis; septem Haemodae, contra Germaniam vectae. In illo sinu, quem Codanaum diximus, ex insulis Codanonia, quam adhuc Teutoni tenent, ut fecunditate alias, ita magnitudine, antestat. Quae Sarmatis adversa sunt, ob alternos accessus recursusque pelagi, et quod spatia, quîs distant, modo operiuntur undis, modo nuda sunt, alias insulae videntur, alias una et continens terra. In his esse Oaeonas, qui ovis avium palustrium et avenis tantum alantur; esse equinis pedibus Hippopodas, et Panotos, quibus magnae aures, et ad ambiendum corpus omne patulae, nudis alioquin pro veste sint, praeterquam quod fabulis traditur, auctores etiam, quos sequi non pigeat, invenio. Thule Belcarum litori opposita est, Graiis et nostris celebrata carminibus. In eâ, quod ibi sol longe occasurus exsurgit, breves utique noctes sunt: sed per hiemem, sicut aliubi, obscurae; aestate lucidae, quod per id tempus jam se altius evehens, quamquam ipse non cernatur, vicino tamen splendore proxima illustrat: per solstitium vero nullae, quod tum, jam manifestior, non fulgorem modo, sed sui quoque partem maximam, ostentat. Talge, in Caspio mari, sine cultu fertilis, omni fruge ac fructibus abundans: sed vicini populi, quae gignuntur, attingere, nefas et pro sacrilegio habent, Diis parata existimantes, Diisque servanda. Aliquot et illis oris, quas desertas diximus, aeque desertae adjacent, quas, sine propriis nominibus, Scythicas vocant.